Kowal

Jednobasztowy zamek kowalski wraz z dziedzińcem i kościołem zamkowym został wybudowany na wzniesieniu morenowym, na miejscu byłego grodziska starosłowiańskiego otoczonego od strony północnej i południowej rozległymi bagnami. Czas powstania zamku nie jest znany. W "Historii miasta Kowala" czytamy, że zamek usytuowany był na powierzchni 1 morga (0,57ha) pomiędzy dzisiejszymi ulicami Kołłątaja (dawniej Grodzka) od wschodu, rynkiem od południa, ulica Kazimierza Wielkiego (dawniej Włocławska) od zachodu oraz zbiornikiem i rowem z wodą, będącymi naturalną jego fosą - od północy. Wjazd na dziedziniec zamkowy oraz baszta zamkowa znajdowały się po jego stronie południowej tj. od strony rynku. Obecna ul. Zamkowa (dawniej Górna) nie istniała, była ona po prostu terenem dziedzińca zamkowego, natomiast ul. Kazimierza Wielkiego była wąską przestrzenią dzielącą teren zamkowy od cmentarza kościoła zamkowego i kościoła. Przed wiekami zamek kowalski był siedzibą urzędu starościńskiego, sądu grodzkiego, magistratu i administracji zamku, zaś baszta była wieżą obserwacyjną i więzieniem w części podziemnej. W jakim wieku i przez kogo został zamek zbudowany w osadzie Kowale - nie wiemy. Wiemy natomiast, że zamek istniał tu jako zamek drewniany już w połowie XIII w za panowania w Polsce Bolesława Wstydliwego i za księcia kujawsko-łęczyckiego i sieradzkiego- Kazimierza. Wówczas zamek bronił wschodniej części Kujaw przed napadami. Był kilka razy spalony i zniszczony w czasie wojen krzyżackich i szwedzkich. Po wojnach krzyżackich został odbudowany z cegły palonej i kamienia polnego staraniem króla Kazimierza Wielkiego. Po pierwszej inwazji szwedzkiej również został odbudowany, lecz już nigdy nie odzyskał takiej świetności, jaką posiadał w XIV wieku. W 1563 roku na skutek groźnego pożaru miasta, zamek uległ ponownemu zniszczeniu. Ówczesny starosta kowalski Stefan Morsztyn odrestaurował zamek i oddał ponownie na siedzibę władz starościńskich, miejskich i sądowniczych. Wkrótce rozebrano resztki murów zamkowych, a w 1804 roku został rozebrany kościół zamkowy św. Mikołaja, a 10 lat później niż rozebrany zamek. Plac po zamku oraz cmentarz kościelny podzielono na działki i sprzedano Żydom po budowę domów. Resztki pozostałych murów ogrodzeniowych i piwnice kazał rozebrać i sprzedał ostatni starosta kowalski - Michał Sokołowski w pierwszych latach zaboru Kujaw przez Prusaków (1795-1797). Dziś po zamku pozostała jedynie tablica pamiątkowa znajdująca się na murze budynku remizy strażackiej, przy ulicy zamkowej, gdzie kiedyś stał szczycący się dużym uznaniem zamek kowalski.

ul. Piwna 24, 87-820 Kowal

tel. 054-2841-255, fax. 054-2842-231

e-mail: kowal@kowal.eu